«ԱՐՀԵՍՏԱԿԱՆ ԱՐԲԱՆՅԱԿ»-Ի ՀԵՏՔԵՐՈՎ

«Արհեստական արբանյակե-ը հայտնվել է արհեստական մի իրավիճակում` խեղճ պիեսի հեղինակային իրավունքի վերմակը ով հասնում` իր վրա է քաշում: Թատերական գործիչների ինստիտուտի սան Ֆրունզե Գեւորգյանը պնդում է, որ պիեսի հեղինակն ինքն է, սակայն ժամանակակից գրող Դօրիանը ճիշտ հակառակն է ապացուցում:

«Հայ հեղինակե հեղինակների իրավունքների պաշտպանության հ/կ-ի տնօրեն Սուսաննա Ներսիսյանը հոգնել է այս պատմությունից. «Եթե այսպես շարունակվի, ոչ մեկի անունով էլ այն չենք գրանցի, թող իրենք լուծեն իրենց հարցերը, եւ եթե գրագողություն է գրանցվել, թող դատարանի միջոցով ճշմարտությունը պարզենե:

Հեղինակների գրանցման բաժնի աշխատող Մարինա Ավետիսյանն էլ նշում է, որ պիեսը 2011-ի մայիսի 6-ին իր անունով գրանցել է Ֆրունզեն, սակայն հունիս ամսին Դօրիանը համապատասխան փաստաթղթերով ներկայացել է իրենց, եւ պարզվել է, որ պիեսի հեղինակը վերջինս է. «Դրանից հետո Ֆրունզեն եկավ եւ հրաժարվեց պիեսիցե:

Ֆրունզեն հրաժարվեց մեզ որեւէ պարզաբանումներ տալ` ասելով, որ արդեն հոգնել է խոսել այդ թեմայից. «Թեման ինձ համար փակված էե:

Իսկ, ահա, Դօրիանը միակ մարդն էր այս պայքարում, ով երբեք չհոգնեց պտտվող խոսակցություններից, քանի որ նրա համար թեման փակված չի լինի այնքան ժամանակ, քանի դեռ պիեսը ցուցադրվում է` համարվելով Ֆրունզե Գեւորգյանի ստեղծագործությունը:

- Երբ է ստեղծվել պիեսը:

 
- 2010թ. մարտից մինչեւ հոկտեմբեր: Առաջին անգամ ցուցադրվել է 2010-ի նոյեմբերի 24-ին` Հ. Ղափլանյանի անվան դրամատիկական թատրոնում: Ռեժիսորը եւ կազմակերպիչը Ֆրունզեն էր, որը խոստացել էր ինձ հասանելիք գումարը տրամադրել տոմսերի վաճառքի տոկոսից գոյացված գումարից: Սակայն տոմսերը «չվաճառվեցինե, թեկուզ դահլիճը լեփ-լեցուն էր: Բնականաբար, ես արգելեցի պիեսը կրկին ցուցադրել, քանի որ աշխատանքս նախապես պայմանավորվածի պես չփոխհատուցվեց: Հետագայում պարզվեց, որ Ֆրունզեն նման քայլի է դիմել, որպեսզի նորից կարողանա ցուցադրել պիեսն ու գումար աշխատել: Բնականաբար, երբ ճշմարտությունը ջրի երես դուրս եկավ, Դրամատիկը հերքեց, որ իր բեմում նման ներկայացում է ցուցադրվելու, տոմսերի վաճառքն էլ դադարեցվեց:

- Ֆրուզեն մեզ հետ զրույցում ասել է նաեւ, որ Դօրիանը խումբ էր, որն ուներ 5 անդամ, մեկը` բանաստեղծություններ էր գրում, մյուսը` երգեր... Ի՞նչ խմբի մասին է խոսքը:

 
- Նման բան չկա. նա օգտվել է իմ իսկ տարածած ապատեղեկատվությունից: Ժամանակին ինձ սպառնում էին, անգամ տուն էին զանգահարում ու ինչ-որ սպառնալիքների հեղեղ թափում, եւ ես ստիպված եղա մի քանի տեղ հայտնել, որ Դօրիանը խումբ է` այդպիսով խուսափելով հետապնդումներից: Բայց Ֆրունզեն ամեն ինչից տեղյակ էր. երբեք երգեր չեմ գրել:

- Ֆրունզեի հետ վաղո՞ւց եք ծանոթ եւ ինչպես եղավ, որ նա ցանկացավ բեմադրել պիեսը:

 
- Դպրոցական տարիներից ենք ընկերներ եղել: Նախկինում եւս մեկ աշխատանք ենք միասին արել` «Կապտուկներ հոգունե ներկայացումը: Երկու պիեսն էլ հատուկ իր համար եմ գրել. փորձում էինք օգտվել իմ անունից ու մի փոքր էլ իրեն գովազդել: Բայց նա չցանկացավ բեմադրել այդ պիեսը, այլ խնդրեց գրել մեկ այլ պիես, սակայն արդեն կոմերցիոն նպատակներով օգտագործելու համար: Հետեւաբար նաեւ եղավ բանավոր պայմանավորվածություն եկամտի մասին:

 - Առհասարակ, ի՞նչ կարծիք ունեք բեմադրության մասին եւ ինչո՞ւ է այն կոչվում «Արհեստական արբանյակե, երբ բեմում ամեն ինչ շատ բնական է:

 
- «Արհեստական արբանյակե գրելով` ես նկատի ունեի Լիլիթի ու Արսենի (գլխավոր հերոսների) հարաբերությունները, որոնք արհեստականորեն դառնում են միմյանց ուղեկիցներ ինչ-որ ժամանակահատվածում. այդտեղից էլ պիեսի վերնագիրը: Բեմադրության որոշ մասեր հավանել էի, որոշները` ոչ: Ամեն դեպքում անգամ ոչ պրոֆեսիոնալ հայացքով նայելիս` ակնհայտ էր, որ ուսանողական աշխատանք է: Ինչպես արդարացիորեն նկատել էին որոշ ԶԼՄ-ներ` կային թե բեմադրիչի, թե դերասանների եւ թե հեղինակի կողմից թույլ թված թերացումներ: Ես թույլ աշխատանք եմ համարում թե՛ իմ պիեսը, թե՛ դրա բեմադրությունը, բայց անգամ եթե դա լինի աշխարհի ամենաանհաջող պիեսը, այն իմն է ու ես ցավում եմ, ես հեշտ չեմ տանում դրա հետ կապված միջադեպը: Ոչ ոք իրավունք չուներ այն գողանալ ինձնից, եթե անգամ գողոնն այդքան աննշան էր: Դրա հետ հաշտվել չի կարելի ու ոչ մի հեղինակ, համոզված եմ, չէր հաշտվի:

Կարինե Հարությունյան